Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi

Bu makale, ortaöğrenim öğrencileri arasında giderek yaygınlaşan akran zorbalığı sorununa karşı, dini başa çıkma stratejilerini temel alan bir müdahale programı geliştirmeyi hedeflemektedir. 2022–2023 eğitim-öğretim yılında Erzurum’da gerçekleştirilen çalışma, karma yöntem teknikleriyle yapılmıştır. Nicel aşamada, 281 lise öğrencisine “Narsisistik Kişilik Envanteri” ve “Akran Zorbalığı Ölçeği” uygulanarak, öğrencilerin narsisizm düzeyleri ile zorbalık davranışları arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Nitel boyutta ise 8 öğrenciyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerle zorbalık deneyimlerine dair daha derinlemesine veriler elde edilmiştir. Araştırmanın temel bulgularına göre, narsisistik eğilimleri yüksek olan öğrencilerin akran zorbalığı davranışlarında daha aktif roller üstlendikleri ve hem zorba hem de kurban pozisyonlarında bulunabildikleri görülmüştür. Aynı zamanda, dindarlık düzeyinin artmasıyla birlikte zorbalık eğilimlerinin azaldığı ve dini değerlere bağlı öğrencilerin zorbalığa karşı daha dirençli oldukları tespit edilmiştir. Bu öğrenciler, zorbalıkla başa çıkarken dua etme, dini rehberlik alma, manevi destek arama gibi yöntemlere başvurmaktadır. Bu dini başa çıkma stratejileri, öğrencilerin psikolojik dayanıklılıklarını artırmakta ve stresle baş etme kapasitelerini güçlendirmektedir. Zorbalığa maruz kalan öğrencilerde düşük özsaygı, içe kapanıklık ve sosyal destek eksikliği gözlenirken, zorba öğrencilerde güç gösterme isteği, empati eksikliği ve duygusal duyarsızlık öne çıkmaktadır. Geliştirilen dini başa çıkma temelli müdahale programı, öğrencilerin akran zorbalığıyla baş etme becerilerini artırmayı hedefleyen psiko-eğitimsel bir yaklaşımdır. Program, dua, tevekkül ve manevi destek gibi dini unsurları; empati, öfke kontrolü, özsaygı güçlendirme ve problem çözme gibi psikolojik becerilerle bütünleştirmektedir. Grup çalışmaları, senaryo analizi ve rol yapma gibi etkinliklerle desteklenen içerik, öğrencilerin hem duygusal farkındalıklarını hem de sosyal becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Kültürel değerlere duyarlı olan bu model, ruhsal dayanıklılığı artıran, uygulanabilir ve bütüncül bir müdahale aracı sunmaktadır. Geliştirilen dini başa çıkma destekli müdahale programı, henüz uygulamaya konmamış olsa da teorik temeller ve elde edilen bulgular, bu programın potansiyel yararlılığına güçlü bir zemin hazırlamaktadır. Bu program, yalnızca bireysel değil, okul temelli rehberlik hizmetlerinde de uygulanabilir bir model sunmakta; psikolojik sağlamlığı esas alan ve kültürel değerlere dayanan özgün bir müdahale örneği olarak din psikolojisi alanına önemli katkılar sağlamaktadır.