KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI

Bu çalışmanın temel konusu COVID-19 pandemisinin küresel sağlık yönetiminde açığa çıkardığı yapısal zafiyetler, eşitsizlikler ve hak ihlalleri sonucunda oluşturulan ve 20 Mayıs 2025 tarihinde kabul edilen DSÖ Pandemi Anlaşması’nın hazırlık süreci, düzenlemeleri ve küresel sağlık ile sağlık hakkı bağlamındaki muhtemel etkileridir. Anlaşma “Tek Sağlık", "Tüm Devlet-Tüm Toplum" yaklaşımı, eşitlik, insan hakları ile küresel iş birliği ve dayanışma gibi ilkeleri temel kabul etmiştir. Ayrıca Patojenlere Erişim ve Faydaların Paylaşımı (PABS) sistemi, Küresel Tedarik Zinciri ve Lojistik Ağı (GSCL) ve Koordinasyon Finans Mekanizması gibi temel hukuki mekanizmalar öngörmektedir. Anlaşma tarafları ve DSÖ’nün oluşturulan mekanizmalar kapsamındaki yükümlülüklerinin yanında küresel sağlık adaletine ve sağlık hakkının ulusal ve küresel düzeyde güçlendirilmesine yönelik birtakım yükümlülükler yer almaktadır. Çalışmada Anlaşma’nın sağlık hakkını ulusal ve küresel düzeyde güçlendirme potansiyeli değerlendirilirken uygulamasına ilişkin belirsizlikler temelli eleştiriler de tartışılmaktadır. Ayrıca çalışmada Türkiye’nin Anlaşma’ya taraf olmasının yerli üretim kapasitesini geliştirme, sağlık sisteminin direncini artırma ve küresel sağlık adaletine katkı sağlama açısından taşıdığı önem vurgulanmakta ve nihayetinde sağlık hakkının yerine getirilmesine yönelik muhtemel etkisi değerlendirilmektedir.