Boş zaman manipülasyonu ölçeği: Kitlelerin yönlendirilmesini ölçmeye yönelik bir çalışma

Boş zaman manipülasyonu, çeşitli mekanizmaların bireylerin boş zaman değerlendirme tercihlerinin kitle iletişim uygulamaları ile yönlendirme sürecidir. Araştırmada toplumun doğrudan veya dolaylı biçimde uğradıkları manipülasyon sonuçlarının incelenmesine yönelik bir ölçüm aracı geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya Ankara ilinde yaşayan 411 kişi dahil edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde kuramsal çerçeve doğrultusunda oluşturulan 54 maddelik madde havuzu uzman görüşleriyle değerlendirilerek kontrol maddesi hariç 33 maddeye indirilmiştir. Ardından AFA ile yapı belirlenmiş ve sonrasında model DFA ile doğrulanmıştır. Ölçüm aracı 22 soru 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar gösterişçi boş zaman, kültür endüstrisi, kültürel hegemonya, manipülasyon direnci ve manipülasyon farkındalığı olarak adlandırılmaktadır. Ölçüm aracına dair toplam iç güvenirlik katsayısı 0,85 olarak belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi, yapının doğrulandığını göstermektedir (χ²/df = 2,84; RMSEA = 0,06; SRMR = 0,06; CFI = 0,93; NFI = 0,90; AGFI = 0,86). Alt boyutlar arasında pozitif yönlü, anlamlı ve zayıf düzeyden orta düzeye kadar değişen ilişkiler saptanmıştır (r = 0,175 – 0,476; p < 0,01). Sonuç olarak, elde edilen bulgular aracılığıyla geliştirilen ölçek boş zaman manipülasyonunun ölçümünde istatistiksel olarak doğrulanmış, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı niteliği taşımaktadır.