MODERNLEŞME EKSENİNDE TÜRK ROMANINDA KADIN MERKEZLİ DEĞİŞİM VE FEMİNİST EDEBİYAT KURAMIYLA AHMET MİTHAT EFENDİ’NİN “VAH” İSİMLİ ROMANININ İNCELENMESİ

Tanzimat ile baslayan Batililasma/modernlesme girisimlerinin ve bu girisimi destekleyici yayinlar yapan gazete ve dergilerin etkisiyle Osmanli Devleti’nin sosyal yasaminda buyuk degisimler yasanmis; Cumhuriyet’le birlikte farkli bir boyut kazanacak olan kadin konusu, kadinin rolleri ve toplumda kadina yonelik algi ilk kez bu donemde degismeye baslamistir. Batililasma/modernlesme girisimlerine paralel olarak kadin-erkek iliskilerinde giderek artan serbestlik, aile hayati ve ev duzenindeki degisim de Tanzimat’tan itibaren Turk anlatisinin (hikâye ve romanin) konulari arasina girmistir. Romanin bir tur olarak Turk edebiyatinda yerlesmesinde onemli payi bulunan Ahmet Mithat Efendi, yuzeysel batililasma/modernlesme anlayisinin toplum yasaminda ortaya cikardigi olumsuzluklara (catisma ve gulunclukler, yapay ve sonradan gorme tipler... vs.) ve bunlarin gundelik hayattaki yansimalarina siklikla romanlarinda yer vermistir. Yazarin 1882 yilinda nesrettigi Vah adli romani, yanlis Batililasma sonucunda ortaya cikan ahlaki dejenerasyonu, kadin-erkek iliskileri cercevesinde ve bir kadin kahraman etrafinda ele aldigi romanlarindan biridir.  Bu makalede Batililasma/modernlesme ekseninde Turk romaninda kadin merkezli degisime bir ornek olarak Ahmet Mithat Efendi’nin “Vah” adli romani (vaka, kisi, zaman, mekân ve anlatici gibi) roman unsurlari ekseninde degerlendirilecek; romanda kadina bakis, kadin meselesinin ele alinisi, kadina yonelik deger ve tanimlamalar gibi konular feminist edebiyat elestirisi yontemiyle incelenecektir