دلایل جرم‌شناختی ضرورت احیای عدالت غیررسمی در افغانستان

عُرف نقش مهمی در تعاملات اجتماعی افغانستان دارد و بسیاری از مسائل در مناطق مختلف این سرزمین بر پایۀ قواعد عُرفی حل می‌شوند. اهمیت این تحقیق از آن‌جا ناشی می‌شود که دعاوی زیادی از طریق جرگه، مارکه، اوره و شورا فیصله می‌شوند و جلوه‌هایی از عدالت غیررسمی در کشور را نشان می‌دهند؛ بنابراین، شناخت توجیه فیصله‌های عُرفی در کنار نظام عدلی و قضایی رسمی و بررسی دلایل جرم‌شناختی احیای عدالت غیررسمی اهمیت دارد. هدف پژوهش بررسی ضرورت و کارکرد عدالت غیررسمی در افغانستان و تحلیل فیصله‌های اصلاحی براساس شرایط اجتماعی و حقوقی بوده است. پرسش اصلی تحقیق این است که: باوجود نظام عدلی رسمی، فیصله‌های عُرفی چه‌گونه توجیه می‌شوند و احیای عدالت غیررسمی چه ضرورتی دارد؟ این مطالعه به روش توصیفی– تحلیلی انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها شامل تحلیل اسناد ملی و بین‌المللی، بررسی میدانی فیصله‌های جرگه، مارکه و شورا و منابع کتاب‌خانه‌‌یی بود. محدودۀ تحقیق شامل مناطق مختلف افغانستان با تمرکز بر دعاوی اجتماعی و جنایی بود. یافته‌ها نشان داد که باتوجه به شرایط اجتماعی، احیای عدالت غیررسمی ضروری است؛ زیرا فیصله‌های اصلاحی علاوه بر حل ریشه‌یی منازعات اجتماعی، موجب کاهش تورم جزایی، کاهش نفرت‌های اجتماعی و کاهش هزینه‌های رسیده‌گی می‌شوند. این نتایج هم‌سو با خواست‌های اسناد ملّی و بین‌المللی است و بر اهمیت توجه به عدالت غیررسمی در نظام حقوقی افغانستان تأکید دارد.